Egilearen artxiboa: Maitane Legarreta

Honi buruz: Maitane Legarreta

Beasainen sortua, 1986an. Kazetaritzan lizentziatua, AEKn irakasle. Irakurtzea dut afizio, eta idaztea nagikeriari aurre egiteko noizbehinkako indizio. Letrak edozein modutara maite ditut: soil-soil ala irudiekin, doinuekin eta abarrekin jantziak. Baina, batez ere, pentsamenduz, zorroztasunez, emozioz eta astinaldiz eraikiak.

Altxorraren bila

Umetan oso gustuko nuen Altxorraren bila jolasa. Gozatu egiten nuen bai besteentzako pistak prestatzen eta baita ezkutatutakoaren bila ere emandako arrastoak jarraituz. Urteak dira jolas horretan aritu ez naizela eta horretarako aukera sortu zait berriz, beste modu batera bada ere.

Azken bi urteetan Euskal liburuak kalera ekimena izan da Beasainen eta aurtengoan ere jarraipena izango du. Oraingoan, ordea, irakurketa, musika eta dantzaz jantzitako kalez kaleko kalejira eta Dolarea parkean amaierako ekitaldia egin ordez, beste proposamen bat egin du Beasaingo Irakurle taldeak eta Herri Ekimenak: etxeko apalategietan ditugun euskarazko liburuak askatuko ditugu beste irakurle bat topa dezaten.

Helburua irakurzaletasuna bultzatzea, euskal literatura balioan jartzea eta etxean ditugun liburuei irakurle berriak oparitzea da. Horretaz gain, herriko txokoak ezagutzeko ere balio dezake. Liburuak apirilaren 7an askatuko ditugu baina aurrez izena eman behar da. Hartara, apirilaren lehen astean liburuen zerrenda eta kokapena zabalduko dugu herritarrek liburuak begiz jo eta zer hartu erabaki dezaten.

Jarraitu irakurtzen

Gogoan zaitugu, Olarius!

Duela urtebete jaso nuen deia, martxoaren 8ko manifestaziotik bueltan. Zure bihotza betiko gelditu zela esan zidaten eta, une hartan, nireak ere taupada bat huts egin zuela esango nuke. Ezustean harrapatu ninduen albisteak baina, soseguz pentsatzen jarrita, ez zen hain ulertezina. Bihotza lehertu egin zitzaizun hazi beharraren hazi beharraz. Zure gorputza bihotzaren tamainari, zeure ontasun neurtezinari, egokitzen aritu zen urte askoz, hazi eta hazi, harik eta gorputzean kabitu ezinik geratu zen arte.

Berria zabaldu eta berehala agertu ziren zuganako maitasun mezuak sare sozialetan, atsekabea elkarbanatzeko hitz bakaneko lagunarteko elkarrizketak… Banekien jendeak estimatzen zintuela baina orduan ohartu nintzen zenbatengan utzi zenuen aztarna eta zein sakona zen arrasto hura. Honen guztiaren isla da zure hiletara gerturatutako jende andana, zuri eskainitako kontzertuak, eta baita zure omenez Jazpana jaialdian egindako babarrun-jana edota asteburu honetan antolatutako ekitaldi guztiak ere.

Argi geratu da ezagutzen zintugunok ez zaitugula ahaztu eta zure falta sumatzen dugula. Zerbaiten seinale da hori, noski. Ez da erraza hainbeste jenderengana iristea; pertsona bereziek bakarrik lortzen dute hori eta halakoxea zinen zu. Kezka sortzen dit, ordea, bizi zinela sentipen hauek adierazteko gai ez ginela izan pentsatzeak. Badut sumatuko zenuen esperantza, begiradetan, keinuetan edota jokaeretan.

Jarraitu irakurtzen

Selfie gosez

Inauteriak ate-joka ditugula eta, selfie lehiaketa antolatu dugu Goiztiri AEK euskaltegian. Ikasleen talde bakoitzak mozorroa pentsatu, beharrezko gauzak bildu, prestatu eta modako autorretratua egin du. Datorren astean geure blogean zintzilikatuko ditugu argazki guztiak eta 1etik 5erako puntuazioa emango diogu irudi bakoitzari. Puntu gehien lortzen duen taldeak, azalean euren irudia duen poltsikoko egutegiak eskuratuko ditu, ikasle bakoitzarentzat bana.

Inauterien inguruko lanketa egiteaz aparte, lehiaketak tarte ederra igarotzeko aukera eman digu eta gogotik egin dugu barre. Horretaz gain, zenbait ikaslek hausnarketari ere ireki dizkiote ateak. Gaztetxoei leporatu ohi diegu sarri mugikorrekiko duten menpekotasunaren ardura osoa eta gogaikarria iruditzen zaigu eguneroko unerik soil edota intimoenak erakusteko duten joera, helduek zerikusirik izango ez balute bezala. Ikasle dudan neraberen batek, ordea, beste batzuen gisan, Instagramen funtzioa zalantzan jarri du eta baita une oro geure buruari argazkiak ateratzeko eta elkarbanatzeko sentitzen dugun premia zentzugabetzat jo ere. Nartzisismo kontua ote?

This image has an empty alt attribute; its file name is selfie.jpg
Jarraitu irakurtzen

Jake Gyllenhaal eta literatura

Argitalpen honetan  Jake Gyllenhaal aktorea izango dugu protagonista. Zergatik? Nire aktore kutun bihurtu delako azken urteetan eta gaur bere 38. urtebetetzea delako, hain zuzen ere. Gaztetxoa zenetik proiektu interesgarrietan parte hartu du eta, film guztiak gogoangarriak izan ez badira ere, oso antzezpen onez gozatzeko aukera izan dugu berarekin.

Bere aktore lan onenetakoen artean aipatuko nituzke Nightcrawler, Nocturnal Animals, Demolition, Stronger edota Prisoners filmeetan eginikoak. Ikusgarria da lan horietarako izan duen konpromisoa, egindako prestaketa lana eta izandako diziplina, zinez miresten diodana.

Jarraitu irakurtzen

Irakurketa tertulia erraldoia

Irakurketarekin lotutako herri ekimena martxan da Beasainen. Ahalik eta herritar gehien irakurketan murgiltzea izango da helburua eta, ondoren, tertulia egitea Euskaraldiaren barruan. Bi liburu daude aukeran, bakoitzaren gustu, adin, irakurketa ohitura edota hizkuntza mailaren arabera hautatu ahal izateko: bata, Uxue Alberdiren Jenis Joplin eta, bestea, Juan Kruz Igerabidek itzulitako Kafka eta panpina bidaiaria, Jordi Serra i Fabrak idatzia.

Irailean herriko hainbat eragile, elkarte, sortzaile, politikari eta bestelako norbanakorekin egin zen bilera ekimena aurkezteko. Batzarrean izandako partaide bakoitzak ingurua astintzeko konpromisoa hartu zuen eta ekimenean parte hartzeko izena eman duten herritarren kopurua gorakada doa etengabe. Badirudi hasiera batean erronka modura ezarritako 111 lagunen langa gaindituko dela.

Jarraitu irakurtzen

Misterioa argitzen

Unibertsitatean irakasle izandako Txema Larrea zendu zen uztailean, eta memoriaren zirrikituren batean gordetako oroitzapen lausoak berreskuratu nituen ezustean. Kazetaritzako ikasketen lehenengo urtean izan genuen irakasle, nahiz eta gutako askok ez genion gauza handirik irakasten utzi.

Oroitzapenek engainatzen ez banaute, aulkian eseri eta ahotsa askorik altxatu gabe aritzen zen mahai gaineko apunteak irakurtzen. Begiratu ere ez gintuen ia egiten, herabe antzean edo. Bigarren lauhilekoko klase haiek aurrera egin ahala, gero eta ikasle gutxiago biltzen ziren ikasgelan. Bere klaseetara huts egiteagatik errudun sentitu arren, arreta mantentzea kosta egiten zitzaigun, 18-19 urteko gazte haiek interesatuago baikeunden gelatik kanpora gertatzen ari zirenekin edo gerta zitezkeenekin, pareta haien barruan irakasleak kontatzen zituenekin baino. Udaberriko lehen eguzki izpiek unibertsitate-campus ondoko belardira erakartzen gintuzten, lagun-min bihurtzen ari ziren ikaskideekin berriketan lasai egotera.  (Ama eta aita: inoiz hau irakurtzen baduzue, jakin ezazue ‘gu’ pertsonaren aditz forma erabili arren, nik ez nuela piper egiten, zintzo-demonio aritzen nintzen ikasgelan apunteak hartzen).

Jarraitu irakurtzen

Barruko apalategiak

Apalategietan gero eta liburu gehiago ditut eta espaziorik gabe ari naiz geratzen. Irakurritako liburuak dira gehienak eta zain daudenak beste batzuk. Ezinbestean, etxeko apalategietako liburuek nire bizitzan izan duten garrantziaz jabetu naiz.

Umea edota nerabea nintzenean, banuen liburutegiko txartela baina ez dut gogoan askorik erabiltzen nuenik. Horren ordez, etxeko apaletan topatutakoak irakurtzen nituen: anaiari eskolan agindutakoak, niretzat erositakoak, han edo hemen oparitutakoak…Gustukoenak behin baino gehiagotan irakurtzen nituen, denboralditxo bat igarotakoan. Aspergarria litzateke askorentzat; nik, irakurraldi bakoitza gozatzen nuen, ordea. Gogoan nuen istorioaren nondik norakoa, noski, baina beti topatzen nituen ahaztuak ziren xehetasunak edo aurrez erreparatu edo ulertu gabekoak. Kontuan hartu behar da, gainera, testua bera izan arren, norbera aldatu egiten dela eta, beraz, beste begi batzuekin irakurtzen dela. Zer esanik ez umezaro eta nerabezaro hasieran, denbora tarte laburretan garapen nabarmenak izaten diren garai horietan.

Hazten ari gareneko aldian irakurritakoak bereziki eragiten digu. Nekezagoa izaten da helduak garenean arrastoa edo zirrara sortzen dizuten irakurketak aurkitzea; akaso esperientzia gehiago duzulako izango da edo geruza gehiago, inozentzia gutxiago, harritzeko gaitasun txikiagoa eta abar.

Buruari eragiten aritu naiz haurtzaro eta nerabezaro hasieran munduari usain hartzen lagundu zidaten zenbait lan aipatzeko, eta hauek dira memoriatik berreskuratu ditudanak:

  • Komikiak: Tintinen abenturak irakurtzea nuen gustukoen. Beharbada honek piztuko zidan, ohartu gabe, kazetaritza ikasteko gogoa, nork daki. Asterix eta Obelixen kontu eta komerien berri ere irakurtzen nuen tarteka eta baita Zipi eta Zape ere.
  • Bostak: Enid Blyton ingeles idazleak sortutako bilduma da eta euskaraz irakurtzeko aukera izan genuen haurrak ginela. Hiru anai-arreba eta euren lehengusina dira protagonistak. Generoaz, klase sozialaz eta genero-rolez hausnartzeko aukera ematen dute istorioek, irakurri genuenean kontzeptu horien arrastorik ez izan arren.

Jarraitu irakurtzen

Hitzak irudi bihurtzea

Uztaileko gau batean telebistako kateak dantzan nituela, The first great train robbery (Lehenbiziko tren lapurreta handia) filmarekin egin nuen topo. Zer pelikula zen jabetu orduko, urrutiko agintearen botoietatik aldendu nuen hatza. Filma hasia zen ordurako, baina puntu interesgarrienetakoan harrapatu nuen, zorionez. Aurrez ikusi gabea nintzen baina istorioaz banekien zertxobait, gaztetxotan behin baino gehiagotan irakurri bainuen Michael Crichtonen eleberria. Liburuaren egileak berak idatzi zuen filmaren gidoia eta baita zuzendu ere.Arreta handiz eta gogotsu ikusi nuen amaierara arte, nire memoria lausoak ikusten ari nintzenarekin bat egiten ote zuen jakiteko batetik eta, bestetik, liburutik filmera zenbateko aldea ote zegoen jakin-minez. Nahiko fidela iruditu zitzaidan, gogoan nuenarekin alderatuta, eta irribarrea atera zitzaidan hainbat xehetasun oroitzapenetan berpizten ari ziren heinean. Gozatzen nuen liburua irakurtzen eta pelikulaz ere bai, egia esan; tamalez, labur samarra iruditu zitzaidan, osorik ikusi ez nuelako eta ikus-entzunezkoetan liburuan adina kontu jasotzerik izaten ez delako ere bai, ziur asko.

Liburua berriz irakurtzeko gogoa piztu zait; gaizkileak miretsi, ezusteko trabak eta tentsioa gainditu, eta bidaide dituzun pertsonaiak garaile eta zigorgabe ateratzeko esperantzari eutsi. Ziur nago oraingoan ezberdina izango litzatekeela irakurketa, hitz guztiak berak eta ordena berean izanik ere. Ni neu dezente zaharragoa izaki, ziur naiz lehen erreparatu gabeko xehetasunen batzuez jabetuko nintzatekeela, agian zuloak edo korapiloak topatuko nizkiokeela edota beste zerbait jasoko nukeela. Hori bai, seguru nago ikusitakoak nire irudimenean eragingo lukeela. Ez dakit zer irudikatuko nuen bere garaian hitz horiek irakurtzerakoan, baina orain aurpegi definitua eta jakina izango luke Edward Piercen pertsonaiak, Sean Conneryrena hain zuzen ere. Gauza bera gertatuko litzateke gainerako pertsonaiekin, nagusiekin behintzat, eta paisaiak eta gainerakoak ere baldintzatuko lituzke.

Jarraitu irakurtzen

241 hileko emakumetu gabe

Oroitzapenek huts egiten ez badidate, hilabete honetan 20 urte bete dira lehen hilekoa izan nuenetik. Biderketa egin, eta igaro berri den odol-aldiarekin 241 aldiz gelditu dira obuluak ernaldu gabe eta, ondorioz, umetokian biltzen den odolezko mukosa kanporatu dut. Hainbeste obulu geratu dira bikotekiderik gabe, ezen honezkero ospe txarra izango duen nire obulutegiak. Laster erromesaldian joango dira obuluak Urkiolako santutegira, harriari buelta batzuk ematera.

Urtemuga honekin batera izan dut irakurgai Sonia Gonzalezen Erreka haizea liburua. Hilekoari buruzko testu hau idatzi du Gonzalezek eta, ezinbestean, gai honi buruz pentsatzeko tartea hartu dut. Gogoan dut goizean jaiki, komunera joan eta lehen odol-jario harekin sentitu nuen izua. Gertaera hark poz bakarra eman zidan: nire hazkuntza goiztiarra kontrolatzen ari zen endrokinologoarenera berriz joan beharrik ez nuela izango jabetzea.

Ez dut gogoan ezohiko gertaera hura lagunen artean partekatu genuenik, ez nire txanda izan zenean, ez besteena;  isilpean mantendu beharrekoa irudituko zitzaigun, antza. Zaila izaten da nerabezaroan gorputzak izaten dituen aldaketez eta erreakzioez hitz egitea. Badirudi zertxobait aldatzen ari dela belaunaldi berrien artean, eta ea irekidura horrek jarraitzen duen.

Geroztik, nik neuk bezala, hilerokoak ere aldaketak izan ditu, modu ezberdinean aurkeztu baita: irregularra edo erloju suitzarren puntualtasunekoa, jario handiagokoa edo urriagokoa, iraupen luze edo motzagokoa, botaka egin arte uxatu ez den mina sorrarazten duena, min-zirririk gabe igarotakoa, brastakoan jariatu duena edo bare-bare, buruko mina sorrarazi duena, nahi nuen unean iritsi dena edo momenturik okerrenean, prest harrapatu nauena edo ustekabean…Era guztietakoak izan dira eta orotariko aldarteetan harrapatu nautenak, eta baita gorputzaldia eta umorea aldarazi didatenak ere.

Jarraitu irakurtzen

Artzek gidatutako ertzak

Euskal liburuak kalera ekimenaren bigarren edizioa izan zen Beasainen apirilaren 22an. Aurtengoan, gainera, urtarrilean zendutako Joxan Artzeri omenaldia egin nahi izan genion. Euskal liburu bat eskuetan hartu, eta ibilbide jakina egin genuen herrian zehar, geldialdiak eginez eta ikastetxeen ikuskizunez gozatuz. Dolarea parkean eman genion bukaera, hainbat elementuz osatutako emanaldi eder batekin: Batukada feministaren musika, txalaparta, ikastetxeetako ikasleen Artzeren poema irakurketak, dantza ikuskizunak, Kantujirakoen kantaldia…

Argazkia: Goierriko Hitza

Amaierako ekitaldirako zerbait idatzi eta irakurtzera animatu ninduten ekimenaren sortzaileek eta, Artzerekin lotutakoa izanik, errespetu eta bertigo apur bat sentitu nuen. Denbora falta eta sentitzen nuen erantzukizuna zela eta, zeregina azken unera arte atzeratu nuen. Bezperan, arratsaldez, idatzi nuen testua eta ez nintzen erabat konforme geratu; batetik, luzeegia iruditu zitzaidalako eta, bestetik, entzuteko baino, irakurtzeko aproposagoa zelako. Testu horixe zen, ordea, barrutik atera zitzaidana, Artzeren Nere ama hil zait poemaren eta azken bi egun haietako bizipenen nahasketatik sortua. Orain, txoko honetara ekartzea erabaki dut; ea norbaiti ekarpenen bat egiten dion.